Początki opactwa w Danii
Opactwo Esrum i Kołbacz łączy wyjątkowa więź historyczna, sięgająca XII wieku. Opactwo cystersów w Esrum, położone na wyspie Zelandia w Danii, powstało w 1151 roku. Na miejsce wcześniejszego klasztoru benedyktynów arcybiskup Eskil z Lund sprowadził braci cysterskich z Clairvaux. W krótkim czasie Esrum stało się jednym z najważniejszych ośrodków zakonu na północy Europy – duchowym, gospodarczym i kulturalnym. Prężnie działający klasztor posiadał bogate uposażenie i prowadził aktywną działalność, a jego znaczenie rosło z każdym stuleciem.
Esrum a fundacja w Kołbaczu
To właśnie z Esrum wyruszyli cystersi, którzy w 1173 roku założyli klasztor w Kołbaczu na Pomorzu Zachodnim. Była to fundacja wyjątkowa, ponieważ jedyna na tym terenie powiązana bezpośrednio z Danią, a nie poprzez klasztory niemieckie. Opactwo Esrum i Kołbacz połączyła więc relacja „matki i córki” – a w architekturze i rozwiązaniach gospodarczych Kołbacza do dziś widoczne są wyraźne wpływy duńskie.
Charakterystycznym przykładem jest technika murarska – cegły w kościele w Kołbaczu ułożono „w jodełkę”, co stanowiło znak rozpoznawczy budowniczych z Danii. To dzięki Esrum na Pomorze dotarły wzorce, które wyróżniały Kołbacz na tle innych klasztorów cysterskich regionu.
Upadek i nowe funkcje
Świetność Esrum zakończyła się wraz z nadejściem reformacji w XVI wieku. W 1536 roku luteranizm stał się religią państwową Danii, a dobra kościelne przejęła korona. Cystersi pozostali w Esrum jeszcze przez kilkanaście lat, jednak ostatecznie w 1559 ostatnich braci przeniesiono do opactwa Sorø. Budynki w dużym stopniu rozebrano, a cegły wykorzystano przy budowie zamków Frederiksborg i Kronborg – jednych z najważniejszych rezydencji królewskich w Danii.
Mimo upadku klasztornego życia, Esrum nigdy nie straciło znaczenia. Zabudowania przystosowano do nowych funkcji: służyły jako domek myśliwski dla królów, stadnina koni, a później mieściły różne urzędy wojskowe i cywilne.
CC BY 2.5, Graphicos
Esrum dziś – muzeum, kultura i smak tradycji
Do naszych czasów zachował się jeden z budynków gospodarczych dawnego klasztoru (z lat 1350–1450). Dziś pełni on zupełnie inne funkcje – mieści się tam restauracja, sale wystawowe i koncertowe oraz punkt informacji turystycznej. Teren opactwa został włączony w obszar Parku Narodowego Kongernes Nordsjælland, a wokół wyznaczono szlaki prowadzące m.in. nad malownicze jezioro Esrum.
Z opactwem związana jest także tradycja kulinarna. Ser „Esrom”, wytwarzany według klasztornej receptury, od 1930 roku produkowany jest na nowo, a od 1962 nosi chronioną nazwę geograficzną (PGI). Dziś jest jedną z kulinarnych wizytówek Danii, przypominającą o dawnym dziedzictwie cystersów.
Wspólna spuścizna Esrum i Kołbacza
Opactwo Esrum i opactwo w Kołbaczu łączy wspólna historia, która zaczęła się w XII wieku. To dzięki duńskim mnichom z Esrum na Pomorzu pojawiły się nowe wzorce architektury, rolnictwa i organizacji życia klasztornego. Choć dziś oba miejsca pełnią już inne funkcje – Esrum jako centrum kulturalno-turystyczne, a Kołbacz jako świadectwo dawnej potęgi cystersów – pozostają symbolami wspólnego europejskiego dziedzictwa.
👉 Zobacz stronę internetową klasztoru Esrum
Zobacz także:
Wizyta mieszkańców powiatu stargardz. w Dawnych Zabudowaniach Opactwa Cystersów w Kołbaczu
Wizyta mieszkańców powiatu stargardzkiego w Dawnych Zabudowaniach Opactwa Cystersów w Kołbaczu
W dniu wczorajszym mieliśmy zaszczyt gościć grupę mieszkańców powiatu stargardzkiego, którzy przybyli do Kołbacza w ramach ścieżki edukacyjnej Stowarzyszenia WIR — Wiejskiej Inicjatywy Rozwoju. Wyjazd został zorganizowany przez Panią Małgorzatę Krysiak, za co składamy serdeczne podziękowania!
Po powitaniu uczestników oraz wprowadzeniu w problematykę dawnego opactwa cystersów, którego dokonała Anna Garzyńska , ks. Karol Karwowski przybliżył historię klasztoru i jego ogromne znaczenie dla dziejów naszych ziem zarówno w wymiarze religijnym, kulturowym, jak i gospodarczym.
Uczestnicy mieli okazję zobaczyć imponujące założenie średniowiecznego zespołu klasztornego, w tym m.in.: średniowieczną stodołę klasztorną, kościół opacki wraz ze spichlerzem i oryginalnym XVIII-wiecznym belkowaniem spichrzowym, część liturgiczną świątyni, gdzie czytelne są relikty architektury romańskiej przenikające się z dojrzałym gotykiem, najcenniejsze pamiątki, takie jak nadproże portalu z herbem książąt pomorskich, dom opata oraz pozostałości dawnego wirydarza klasztornego. Szczególne zainteresowanie wzbudził prawdziwy ewenement na skalę Polski, monumentalna ślepa rozeta na południowym frontonie kościoła klasztornego.
Zwiedzanie zakończyło się w gotyckim przyziemiu domu konwersów, gdzie zachowała się oryginalna sala konwentualna dwunawowa, sześcioprzęsłowa, przykryta krzyżowo-żebrowym sklepieniem gotyckim. To jedno z najlepiej zachowanych wnętrz klasztornych tego typu na Pomorzu, pozwalające niemal dotknąć życia średniowiecznej wspólnoty zakonnej.
Kolejnym punktem wizyty studyjnej dla naszych gości był VII- wieczny urokliwy kościół pw. Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych w Żelewie w gminie Stare Czarnowo, który również wzbudził ogromne zainteresowanie zwiedzających.
Serdecznie dziękujemy organizatorom oraz wszystkim uczestnikom za obecność, żywe zainteresowanie historią i niezwykle miłą atmosferę spotkania!
Zapraszamy do Kołbacza miejsca, w którym można poczuć duchowe i materialne bogactwo średniowiecza oraz spotkać ludzi, którzy z pasją troszczą się o zachowanie i ożywianie tego wyjątkowego dziedzictwa.
Do zobaczenia w Kołbaczu!
Spotkanie robocze w Opactwie w Kołbaczu — przygotowania do konferencji naukowej
W dniu 16 marca 2026 r. w Pocysterskim Opactwie w Kołbaczu odbyło się spotkanie robocze poświęcone organizacji ogólnopolskiej konferencji naukowej planowanej na listopad 2026 r.
W spotkaniu uczestniczyli:
Anna Garzyńska— koordynator projektu i promocji pocysterskiego Opactwa w Kołbaczu z ramienia Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej,
ks. Grzegorz Chmiel — proboszcz Parafii w Kołbaczu,
dr Agnieszka Materne — wicedyrektor Instytutu Pedagogiki ds. kształcenia (Uniwersytet Szczeciński)
ks. prof. Mariusz Szajda — Uniwersytet Szczeciński,
ks. Andrzej Górski — doktorant Uniwersytetu Szczecińskiego,
ks. Karol Karwowski – przedstawiciel z ramienia KUL.
Konferencja organizowana jest przez Instytut Pedagogiki i Nauk Społecznych Uniwersytetu Szczecińskiego we współpracy z Instytutem Nauk o Sztuce Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Celem wydarzenia będzie ukazanie pedagogicznych walorów sztuki oraz roli pedagogiki w jej upowszechnianiu i interpretacji, a także zaprezentowanie wyjątkowego dziedzictwa pocysterskiego Opactwa w Kołbaczu jako miejsca o szczególnym znaczeniu kulturowym i edukacyjnym. Konferencja ma również podkreślić rangę Opactwa jako przestrzeni zdolnej do pełnienia tej wzniosłej roli oraz promować je w skali regionalnej i ogólnopolskiej.
Spotkanie pozwoliło omówić perspektywy współpracy naukowej, strategię promocji kompleksu jako Pomnika Kultury oraz możliwości zaangażowania środowisk akademickich i szkolnych w działania na rzecz ochrony i popularyzacji dziedzictwa.
Kołbacz — miejsce, w którym historia, sztuka i edukacja spotykają się, by inspirować współczesność!
Zapraszamy do Muzeum Dawnego Opactwa Cystersów
Muzeum Dawnego Opactwa Cystersów przy Parafii pw. NSPJ w Kołbaczu już otwarte – zapraszamy do odwiedzin. Dla zwiedzających, proszę dzwonić od wtorku do soboty w godzinach: 9:00 -13:00 -tel. 721901564, 15:00 -19:00 -tel. 607288853. W Kołbaczu przy Parafii pw. NSPJ działa Muzeum Dawnego Opactwa Cystersów, które mieści się w zabytkowym Spichlerzu i Domu Konwersów. Choć nie jest to tradycyjne muzeum, organizowane są wystawy i wydarzenia kulturalne, prezentujące dziedzictwo cystersów oraz zrewitalizowane poklasztorne obiekty.Odwiedzający mogą zobaczyć istniejącą zabudowę pocysterską wraz ze słynną rozetę, a także dowiedzieć się jakie tajemnice kryją obiekty po Cystersach.Zachęcamy do bliższego poznania tego wyjątkowego miejsca i zapraszamy do współpracy!